De economische return van de Einsteintelescoop
De wetenschappelijke waarde van de Einsteintelescoop mag dan al volstaan om er miljarden euro’s in te investeren, er wordt uiteraard ook een aanzienlijke economische return van verwacht. Dat wordt de komende jaren de missie van het ETpathinder Smart Skills Lab-project, dat bij bedrijven en onderwijsinstellingen in de regio de knowhow wil opbouwen die nodig is voor de bouw van de Einsteintelescoop.
In september 2025 is het Interreg-project ETpathfinder Smart Skills Lab van start gegaan, dat zich richt op het ontwikkelen van een vaardigheden-ecosysteem rond de technologieën die nodig zijn voor de Einsteintelescoop. “Het project wil kennis uit onderzoek vertalen naar opleidingen en industriële toepassingen, met aandacht voor domeinen zoals fotonica, ultra-hoog vacuüm, cryotechniek en precisiemetrologie”, zegt professor Hugo Thienpont, die aan het hoofd staat van B-PHOT, de wereldvermaarde specialisten in fotonica binnen de ingenieursafdeling van de VUB. “Binnen het consortium neemt de VUB een rol op in het aanbieden van trainingsmodules en hands-on expertise rond optische componenten en fotonica-instrumentatie.”
“Veel van de Smart Skills Lab-activiteiten vinden voorlopig plaats in de cleanroom van ETpathfinder in Maastricht, maar het is de bedoeling dat dat steeds meer gedecentraliseerd wordt,” zegt Tatevik Chalyan, een van de elf technologie-experts die verbonden zijn aan het ETpathinder Smart Skills Lab. Als postdoc bij B-PHOT vertegenwoordigt zij de VUB in dit project. “Tegen de zomer van 2026 wordt bijvoorbeeld de afwerking verwacht van onze eigen cleanroom in Halle. In zo’n ruimte houden we de luchtdruk altijd wat hoger dan daarbuiten om ze zo stofvrij mogelijk te houden. Stof is namelijk een van de grootste vijanden van de ultraprecieze instrumenten waarmee we werken. Maar steeds meer bedrijven in Vlaanderen hebben zelf ook nood aan zo’n cleanroom voor hun hightech-toepassingen, waardoor er steeds meer behoefte is aan de kennis over de bouw en het gebruik van zo’n cleanroom. Daarom willen we graag onze uitgebreide ervaring op dat vlak met hen delen; hoe moet je je gedragen in zo’n cleanroom, hoe kleed je je, hoe hou je alles proper, enzovoort.”
Duizenden jobs
“We willen zoveel mogelijk mensen en bedrijven klaarstomen voor het moment waarop effectief aan de bouw van de Einsteintelescoop begonnen moet worden,” legt Chalyan uit. “Gesteld dat er beslist wordt dat de Einsteintelescoop hier in onze regio zal worden gebouwd, dan gaan we heel snel veel mensen nodig hebben die vertrouwd zijn met de technologieën die daarmee verbonden zijn. En zelfs al wordt de bouw van de Einsteintelescoop niet toegekend aan onze regio, zullen er nog altijd tal van experts nodig zijn om het project tot een goed einde te brengen. Het grote verschil is dat we in zo’n geval niet zullen kunnen profiteren van het ecosysteem dat rond zo’n project ontstaat – denk maar aan huisvesting, catering en andere ondersteunende diensten voor de wetenschappers die gebruik zullen maken van de Einsteintelescoop. Dat alleen al zal ongetwijfeld duizenden jobs opleveren.”
Volgens Chalyan zal B-PHOT zeker bij het project betrokken blijven, ongeacht welke locatie wordt gekozen. “Voor de Einsteintelescoop zijn enorm geavanceerde optische en fotonische systemen nodig. Op Europees niveau heeft B-PHOT daar zeker de expertise en meest recente technologie voor.”
Een meer soeverein Europa
Het delen van de knowhow en beschikbaar stellen van de infrastructuur die ontwikkeld en gebouwd wordt om de Einsteintelescoop te bouwen zal dus een enorme boost geven aan de Vlaamse economie en ongetwijfeld heel wat hoogwaardige jobs creëren. Maar de economische return is nog veel groter dan dat, legt Thienpont uit. “Veel van de technologieën die we nodig hebben voor de Einsteintelescoop zijn ook van cruciaal belang in andere sectoren. Alleen al binnen de domeinen waar onze eigen afdeling in gespecialiseerd is – lasertechnologie, complexe optische systemen en dergelijke – vind je tal van toepassingen in de industrie, in de gezondheidszorg, in wetenschappelijke instellingen, bij Defensie, enzovoort. De kennis die we nu opbouwen kan bijvoorbeeld bijdragen tot een meer soevereine Europese ruimtevaart, waarbij we onze eigen satellieten kunnen bouwen voor communicatiedoeleinden of voor de observatie van klimatologische veranderingen. Hiermee kan Europa ook een sterkere rol gaan spelen in de ontwikkeling van nieuwe generaties computerprocessoren, waarvoor we nu veel te afhankelijk zijn van Amerikaanse en Aziatische producenten.”
"Verschillende Vlaamse ondernemingen maken kans om als leverancier bij het project betrokken te worden, ongeacht waar de Einsteintelescoop zal worden gebouwd"
Nog volgens Thienpont kan er daarnaast ook een rechtstreekse economische return worden verwacht omdat verschillende Vlaamse ondernemingen kans maken om als leverancier bij het project betrokken te worden, ongeacht waar de Einsteintelescoop zal worden gebouwd. “Dat gaat onder andere over de stalen buizen voor de tunnels, de installaties voor het creëren van cryogene omgevingen, geavanceerde componenten voor de meetapparatuur, enzovoort.”
Onschatbare waarde
Een interessant aspect aan het Smart Skills Lab is de internationale samenwerking tussen alle betrokken partijen. In onze regio ligt de ontwikkeling van de Einsteintelescoop namelijk in de handen van Vlaamse en Nederlandse instellingen, maar ook de RWTH uit Aken, een van de grootste technische universiteiten van Duitsland. Alleen al die kennisuitwisseling is van onschatbare waarde voor elk van de partners in het project.
Samen met evenementen die bedoeld zijn voor het grote publiek wil men met het Smart Skills Lab ook een mouw passen aan het enorme tekort aan hooggeschoold technisch personeel. Daar zullen in de toekomst nog bijkomende initiatieven voor worden opgezet.
De activiteiten van het Smart Skills Lab zelf zijn gestart in september vorig jaar – Chalyan heeft als een van de allereerste technologie-experts al een presentatie gegeven over de opleidingsmogelijkheden die B-PHOT kan bieden op het vlak van optica en fotonica. Het project loopt zeker nog tot 31 augustus 2028.
Dr. Tatevik Chalyan is postdoctoraal onderzoeker aan de faculteit Ingenieurswetenschappen van de Vrije Universiteit Brussel (VUB). Ze behaalde haar masterdiploma in de Fysica aan de Staatsuniversiteit van Jerevan in Armenië en haar Europees doctoraat aan de Universiteit van Trento in Italië. Haar onderzoek behelst sensortechnologieën, variërend van bio- tot kwantumtechnologie, tot de detectie van zwaartekrachtgolven. Ze heeft ervaring met geïntegreerde, op fotonica gebaseerde biosensoren, Raman- en fluorescentiespectroscopie, lasertechniek en direct laser schrijven in polymeer.
Professor Hugo Thienpont behaalde een diploma Elektrotechnisch Ingenieur en een doctoraat in de Toegepaste Wetenschappen. Hij is directeur van het Brussels Photonics (B-PHOT) onderzoekscentrum van de VUB en voormalig vicerector Innovatie van de VUB. Zijn werk leidde tot talrijke wetenschappelijke publicaties, patenten en de oprichting van spin-offs. Hij coördineerde internationale onderzoeksprojecten en ontving meerdere onderscheidingen voor zijn bijdragen aan fotonica en innovatie, waaronder de prestigieuze Francqui Leerstoel.
In dit artikel:
- Waarom werd het ETpathfinder Smart Skills Lab opgericht?
- Waarvoor kunnen bedrijven terecht bij het Smart Skills Lab?
- Op welke andere manieren zorgt de ontwikkeling van de Einsteintelescoop voor economische return?
- Welke technologieën die ontwikkeld worden voor de Einsteintelescoop zijn ook nuttig voor andere doeleinden?
